seçim, seçim ve yine seçim

türkiye seçime gidiyor. bu güzel ve önemli. seçime giden turkiye, seçimini yapmış türkiye bugünden güçlüdür.

türkiye'de seçim geleneği varsa da, seçimin güvencesi ve sürekliliği, seçimli son elli yılda zorluklar yaşamıştır. bir an için düşünelim: 1946, ilk doğrudan seçimdir. 1950'de ve 1954'de gelenekleşmiş ve düzenlileşmiş seçim geleneği, 1957 erken seçimini yaşamak zorunda kalmıştır. 1957 erken seçiminin erken yapılması, 1960'in gerilimli ilkbaharı'nda, yeniden erken seçimi zorladığında geç kalınmıştır.

1961 seçimleri, 1946 geleneği ve düzeninde olmamıştır. 1960'la, turkiye cumhuriyeti'nin anayasal düzeni, kuruluş temellerinden nitelikçe değişik bir anayasa ve seçim düzeniyle yön almıştır. 1961 seçimleri sonrasında, 1965, 1969 seçimleri yine ardışık ve yeni anayasal düzen geleneğini başlatmış ve kararlılığa yöneliş göstermiştir. 1964, 1966, 1968 senato ve ara seçimler geleneği de, türkiye'nin seçimli, güzel, güçlü günlerinin anılarıdır. 1969'a gelindiğinde, seçimden bıkkınlık ve seçimin çokluğu yaygın bir tepki konusuydu. 1969 seçimleri ve sonucunun seçim dışı dağılışı ve parçalanışı günümüzün başlangıcıdır.

1969 seçimlerini yeniden düşünmenin ve değerlendirmenin yapılması, siyasal bilimcilerin temel araştırma konularından olmalıdır. 1957 seçimlerinde erime eğilimindeki dp odağı ile, 1969'da doruğuna çıkan ap güçlenmesi ardından neden 1960 27 mayıs'ı ya da 12 mart 1971'i gelmiştir? turkiye'de siyasetciler ve siyaset bilimciler, kendi bindikleri dalları değil de, bindirildikleri dalları da keserler. bugünün tbmm'sinde, kaç siyasetçi vardır seçimlerin tbmm'nin varlığı olduğuyla seçimlerin geleneği ve sürekliliğini korumaya adanmış?

demirel ve ecevit, türkiye'nin tüm seçimlerinde seçmenlik yapmış sayıları azalan yurttaşlar topluluğundandır. türkiye nüfusunun seçmen çoğunluğunun yarısından çoğunun seçim deneyimi 1980ler sonrasıdır. erez'i bilemeyeceğim ama, baykal'ın oy kullandığı ilk seçim 1961 olmalı. çiller'in, yılmaz'ın ilk oy kullandıkları seçimler 1968, 1969 olmayabilir; 1973 seçimlerinden bu yana düzenli ve sürekli seçmendirler diyebiliriz güvenle.

1990'larda seçim geleneği kazandı sanılan ve yaşanılan turkiye'de, bugün seçim günü ve yasası tartışmalı ise, değerlendirmeye nereden başlamalı? yarım akıllı ağızlar ve söyleme göre turkiye siyasetinin sorunu parti başkanları/önderleri tıkanıklığıdır. hayır. sorunu ve tanıyı yanlış koyarsanız, açıklaması ve çözümü de geçerli olmaz. türkiye'nin bugün yaşadığı sorunun iki geçmiş başlangıcı vardır: 1957 ve 1969 seçimleri. onlar epeyi geride kaldı ve günün koşuşturmasında ve hele yakın geleceğin sçcimlerinde belirleyici araştırması zordur diyelim. bugünün sorunlarının özündeki yanlışın kaynağı, 1989'da erken seçim kararı almamış tbmm çoğunluğunu benimseyebilse türkiye, gelen seçimleri ve sonrasını daha kolay aşacaktır.

1989'da erken seçim kararı almamış türkiye, 1990'nın özel çevre sorunları("körfez savaşı") ve anap yönetiminde yılmaz'ın baskın ve tepeden çıkışına değin, neredeyse, iki yılı, seçimi gecikmiş ve seçimsiz, tabansız yönetimlerle geçirmiştir.

1991 seçimlerinin isteneni getirmemiş olmasını nasıl açıklıyorsunuz? 1989'dan 1991'e seçimi gerçekleyememiş turkiye, 1991'de gücün kim ve ne olduğunu anlamakta ve yoğunlaşmada zorlanmıştır. 1991'den bu yana ise, 1991'in yüzde yirmilik güçlerinin uzlaşamaz uzlaşımları gerilimini yaşamaktadir. 1995'te oldu bittiye giden seçim; öyle görünüyor ki, 1999'da oldu bittiyle ötelenemez durumda yaşanacaktır.

6 ocak 1999, college station, texas.