abd, bir yıldır clinton'u tartışıyor. abd, içindekilerin ilk günden bıkkınlık duyduklarını söyledikleri bu tartışmanın ne olduğu, neden olduğu, nasıl geliştiği, ne olacağı bitmeyen tartışma. öyle görülüyor ve anlaşılıyor ki, kennedy'yi kim vurdu tartışmasına, sonunda, bir yenisi eklendi abd toplumsallığında. bitmeyen, bitmeyecek bir tartışma bu.
1998 yılı başlangıcında, yeniyıl görüntülerinde, clintonlar'ın karaipler'de romantik dans edişleri vardı. birinci haftasonunda ise, dört yıldır, clinton'un başkanlık öncesi ve başkanlığı süresince yasallıkla bağdaşmayacak ilişkilerini araştıran yargıcın önemli bir sorgulaması oldu. o sorgulamanın gizli kalması ve kamuya sızdırılmaması ilkesi, yasadışı olarak atlanınca; yargıcın tanığı ve sorgulama güncelleşti.
o gün bugündür güncellik sürüyor. neredeyse, yasal soruşturma ve yargılamanın enson günlerinin başlangıcıydı dün. abd anayasası'nın öngördüğü en yüce makam sayılan senato jurisinde yargılama 7 ocak 1999'da başladı. gelen günlerde yargılamanın önemli dönemeçlerinde değerlendirmeler yapacağım.
önce biraz genelleme ve ön bilgi, ek bilgi, ne derseniz deyin, gelen günlerdeki yazıları okumada kolaylık sağlamak istiyorum.
konunun pekçok yaklaşanı ve yaklaşımı var. kimilerine göre, abd yasallığı gülünç ve saçma geliyor; bu daha cok fransız, ingiliz ya da genel avrupa bakışı oluyor. ne gereği var, yararsız deniliyor. abd'de tartışmaya, halkoyu yoklamalarının sonuçlarını dayanak yapanların güçlü dayanağı oluyor avrupa tepkisi.
abd'de başlangıçta bir şaşkınlık ve yadsıma vardı. clinton'un kamuoyundaki kesin ve doğrudan yadsıması bir süre için eşine ve siyasal arkadaşlarına, ortak partililere ve kitle iletişiminde clinton yanlilarina yeterli direnme, yadsima gucunu vermisti. genc bir kizin fantezileri ile clinton'un siyasi düşmanlarının komplosu benimsenir ve öyledir düşüncesi egemendi. clinton'un kamuoyu önündeki yadsımasına değin, eğer doğruysa koşuluyla, anında ortak yargı: clinton'un başkanlığının bitişi ve sonuydu.
bir yıllık süreç içinde bugün gelinen son ve siyasal yargılama dönemecinde bilinenler ve yargılama dayanakları başlangıca göre epeyi değişik. değişmeyen: geleneksel partilerin değişmezlerinin partili ve esnemeyen dirençleri. clinton'un bağlı olduğu demokratlar, clinton'un eşinden habersiz kaçamaklarını ayıp ve yanlış olduğu, hatta sıradan yurttaş olarak yargılama konusu olabileceğinde birleşmiş durumdalar. karşıtı cumhuriyetçiler'in ise, başkanlık düzeyine erişmiş bir yurttaşın, yurttaşların herbiri için suç sayılan davranışlarının, başkan clinton için de cezasız kalmaması ve başkanlar için anayasada varolan tek cezanın görevden alınma olması gerektiğinde birleşmiş görünüyorlar.
senato yargılaması ve kararı sonsöz oluyor. senato yargılaması tarihte benzeri yaşanmamış bir olay. anayasa'da öngörülmüş olması, birgün yaşanabilirliğini varsayıyor. bundan 130 yıl öncesinde de senato yargısı aşamasına gelen halk meclisinde görevden alınma örneği var; başkan andrew johnson'un başkanlığı da benzeri bir tartışma ve temsilciler meclisi oylamasından geçmiş durumda. senato yargılaması ise, yeterli 2/3 çoğunluk oylamasına gelmeden 1/2 çoğunlukla kısa devrede durdurulmuş diye tarihte örneği var. yakın zamanlarda da, temsilciler meclisi adalet komisyonu araştırması ve komisyon'un meclise suçlu yargılması yasa önerisi aşamasına gelmiş başkan nixon soruşturması var. meclis oylamasına geçilmeden, 1974 ağustos'unda, nixon'un gönüllü çekilmesi örneği geçen yılın başında, clinton'un meclis kararına direneceği öngörüsü ve gerçeğiyle artık geride kaldı. tarihsel olarak, bir johnson ve bir de clinton var temsilciler meclisi oylamasıyla görevden alınması gereği yasalaşmış başkan örneği olarak. clinton'u tarihteki ilk örnek olarak johnson'dan ayıran ise, clinton'un seçimle gelmiş ilk yargılanan başkan olması oluyor.
başlangıçta, olamaz, değil, yalandır yadsıma ve yalanlamaları, yıl ilerledikçe başkana karşı ve başkanın yalancılığının belirleyici kişilik sorunu yargılmasının yayılmasını getirdi.
bugüne gelinirken, başlangıca göre beklenmeyenler, söylenmeyenler de gerçeklendi. öncelikle, halkoyu seçmesi temelindeki anayasal toplumun güvencesi yasalar ile yurttaşların uyum ve uzlaşım içinde olmadıkları yaşandı. yasalar clinton'a karşı, yurttaşların, demokratlar dışında da dayanakla, çokluğu clinton'un başkanlığını koruması tepkisini sürekli ve düzenli verdi. tek ve yakın örnek olarak yaşanan nixon ve watergate günleriyle ölçüldüğünde aykırı olan şuydu: nixon da baslangıçta yurttaşların çoğunluk desteğiyle meclise ve soruşturmalara direniriken, an gelip, doğrular anlaşıldıkça halkoyu desteğinin çözülüşü clinton örneğinde yaşanmadı.
halkoyunun sürekli ve kararlı olarak, clinton'un, yasal ve ahlâk sorunlarının yanlışlığı ve ceza gerektirdiği benimseyişiyle açıklandı. yine benzeri kamu araştırmalari, başkanlık görevinden alınmaması gereğini belirterek, clinton'un utancıyla gönüllü ayrılmaması yönünde dayanak oldu.
tüm bu gelişmelerle, mecliste araştırma, soruşturma ve oylama öncesi abd ara seçimlerine denk geldi. seçim sonuçları clinton'u değil ama, demokratlar'ı, cumhuriyetçiler'i yani yasamayı belirliyordu. yine de, demokratlar'ın seçim başarısı, clinton'un halkça desteklendiği ve görevden alınmaması söylemine dayanak oldu. cumhuriyetçiler ise, meclislerdeki çoğunlukları, niceliksel aşınmaya uğramasına karşın, çoğunluk güçlerini, anayasanın ve siyasallığın temsil temelinden kaynaklanarak, clinton'u küçük bir cumhuriyetçi çoğunluk desteğiyle görevden alınması gereğiyle senato yargılamasına gönderdiler. bir düşünüş ve bekleyişe göre, senato yargılamasından önce gönüllü ayrılır beklentisi vardı; bir öteki beklenti de, johnson örneğinde olduğunca, senatoda yargılama, kısa devreli, başlamadan biter idi.
şu anda senato'da varılan yargılama uzlaşımına göre yargılama başlayacak. yargılamanın ne yönde gelişeceği ya da görevden alınması gereği doğmadan durdurulabilir mi beklentisi istemden öteye kesinlik kazanmış değil.
olayın ve yargılamanın, kişisel suç ile anayasal ilkeleri düzeyinde tartışılması, abd güncelliğinde sürüyor. yargılama bir sonraki aşamada sürecini tamamlamaya giderken, tartışma bitmiyor, bitmeyecek görünüyor.
8 ocak 1999, college station, texas.
